Cognitieve bandbreedte: wat is dat?

Cognitieve bandbreedte zegt iets over hoeveel speelruimte jij hebt om betere keuzes te maken.

Wanneer de cognitieve bandbreedte afneemt ontstaat er schaarste. Hierdoor kunnen we minder goed focussen en presteren.

In dit artikel leg ik uit hoe we schaarste in ons voordeel kunnen gebruiken.

Wat is schaarste?

Schaarste is een begrip dat met name in de economie wordt gebruikt. Het gaat om een tekort van een bepaald goed, zoals de schaarste van voedsel in hongergebieden.

Maar ook om productiemiddelen of tijd dat opgeofferd wordt om een product voort te zetten. Om brood te produceren moeten er productiemiddelen worden opgeofferd zoals grondstof, arbeid en tijd.

Het begrip schaarste wordt echter ook in de psychologie gebruikt. Sendhil Mullainathan & Eldar Shafir hebben een boek geschreven over wat schaarste met ons doet.

Schaarste neemt bezit van ons denken. Dit gebeurt automatisch wanneer wij tekort ervaren in onze (psychologische) basisbehoeften. Voorbeelden hiervan zijn armoede, eenzaamheid en honger.

In de basis doen ze beroep op onze:

  • autonomie: het gevoel hebben om vrije keuzes te maken
  • binding: het hebben van waardevolle relaties
  • competentie: waardering krijgen voor wat je doet

Bij armoede houdt dit in dat je logischerwijs minder te besteden hebt en daardoor beperkt wordt in je autonomie.

Door gebrek aan respect of herinnerd te worden aan je openstaande schulden, verlaagt dit de binding en gevoel van competentie.

Deze schaarste heeft meerdere lagen en brengt hierin meerdere problemen met zich mee.

Wat zijn de gevolgen van schaarste?

Schaarste neemt bezit van het denken. Wanneer je uitgehongerd bent, zul je voortdurend aan eten denken.

Heb je een deadline dat jouw carrière bepaalt of heel veel moeite om de maand rond te komen, dan zijn dat jouw hoofdzorgen.

Je ervaart niet alleen een onprettig gevoel, maar je hele manier van denken wordt beïnvloedt.

Zo raak je hyper gefocust op de zaken waar schaarste is. Met als gevolg dat het invloed heeft op wat we zien, onze afwegingen en uiteindelijk op ons gedrag.

Het is niet gek om over eten te dromen of al de eetscene’s uit een film te onthouden, wanneer er voedselschaarste is.

Onderzoek laat zelfs zien dat een aantal kandidaten die worden uitgehongerd, gedachten krijgt om na het experiment zelf een restaurant te openen.

Subjectieve en feitelijke schaarste

Stel je voor je moet de trein halen voor een belangrijk overleg. Je hebt je verslapen en je hebt nog maar 15 minuten de tijd om je klaar te maken en op de fiets te stappen.

Er is tijdschaarste aanwezig en hierdoor vergeet je om je lunch mee te nemen dat op het aanrecht klaar staat.

Wat nu als je wel op tijd opstaat of je vlak voordat je de fiets opstapt te horen krijgt dat het overleg niet doorgaat.

De schaarste van tijd schuift naar de achtergrond. Het verandert in een vage gewaarwording. De lunch die op het aanrecht klaarstaat is weer zichtbaar voor je.

Schaarste is dus niet zomaar een subjectieve ervaring waar je op dat moment invloed op hebt. Het is echt iets feitelijks.

Verlangens en betekenis

Hierin is het wel belangrijk om mee te geven dat subjectieve ervaring een rol speelt in hoe we schaarste definiëren.

oor een deel is dit cultuurgebonden, hoe je bent opgevoed, maar ook welke betekenis je het geeft.

Niet alleen kunnen we verlangen naar de vervulling van (psychologische) basisbehoeften. Verlangen naar een luxegoed is evengoed mogelijk.

Het gevoel van schaarste is daarom afhankelijk van wat er beschikbaar is, maar ook onze voorkeuren en welke betekenis we hier aan geven. Dit maakt de discussie net iets complexer.

De focus voor nu ligt vooral op wat er gebeurt in ons brein als we het gevoel hebben dat we ergens te weinig van hebben. Hoe dit onze keuzes en gedrag beïnvloedt.

De voordelen van schaarste

Wanneer we te maken hebben met schaarste dan kijken we anders tegen problemen. We gaan hier op een andere manier mee om en worden we alerter en efficiënter.

Wanneer je op werk regelmatig wordt afgeleid door je smartphone, collega’s of vergaderingen die niet lekker zijn ingeroosterd, dan is dat niet heel productief.

Maar in het geval er een deadline is en anderen de dupe zijn, als je je deadline niet hebt gehaald, dan neemt de productiviteit immens toe.

Een ander voorbeeld is dat je zuiniger wordt. Stel je voor je krijgt voor deze maand dubbel uitbetaald. Dan is de kans groot dat de uitgaven van je boodschappen en kleding hoger komen te liggen.

Wanneer er onvoorziene uitgaven plaatsvinden, zoals de vaatwasser die stuk gaat en de op knapbeurt van de auto die duurder uitvalt. Dan draait je wereld 180 graden. Je besteedt het geld alleen uit aan echt het broodnodige. Een bijkomend voordeel hiervan is dat je beter leert omgaan met je uitgaven.

Schaarste en de cognitieve bandbreedte

Onze mentale capaciteit noemen we ook wel de cognitieve bandbreedte. Dit is direct meetbaar en wordt vooral beïnvloed door stress (bijv schaarste), slaapschuld, beweegarmoede en door te multitasken.

De cognitieve bandbreedte neemt af wanneer één of meerdere van deze factoren hier beroep op doen.

Slaap je slecht? Beweeg je bijna niet? Kamp je regelmatig met keuzestress of ervaar je stress door schaarste op het gebied van inkomsten, relaties of voeding?

Dit doet beroep op onze cognitieve vermogens, waardoor we minder goed presteren en focussen.

Dit verklaart ook waarom het moeilijk wordt om nieuwe gewoontes te vormen, als er niet voldoende cognitieve bandbreedte beschikbaar is. Denk hierbij aan het volhouden van een dieet.

Waarom arme mensen niet minder slim zijn

Cognitieve testen zijn er om een inschatting te maken van de intelligentie van een persoon. Opvallend is dat wanneer arme mensen tijdens deze test worden geconfronteerd met hun schaarste, dat ze minder goed presteren.

Door dezelfde test te doen, waarin hun schaarste geen belangrijke invloed heeft, scoren ze in het algemeen even goed als de mensen die meer verdienen.

Het is dus niet zo dat arme mensen van nature minder bandbreedte hebben, maar de ervaring van armoede resulteert in de vernauwde bandbreedte. Interessant hè?

Zo zie je hoe krachtig schaarste invloed heeft op onze mentale capaciteit.

Wat nu?

Schaarste stuurt onze aandacht. Het voordeel hiervan is dat we beter leren omgaan met urgente zaken. De prijs die we betalen is dat we minder efficiënt omgaan met andere zaken in ons leven.

Schaarste vind je overal terug. Denk bijvoorbeeld aan energieschaarste (constant de ballen hoog moeten houden), regieschaarste (moeite om nee te zeggen) en relatieschaarste (gebrek aan waardevolle relaties).

Door te werken aan de psychologische basisbehoeften (autonomie, binding en competentie) mindert dit de schaarste. Hierdoor neemt je cognitieve bandbreedte toe en wordt het makkelijker om te kunnen veranderen.

About the author

Als online coach en personal trainer help ik jou met vetverlies, spieropbouw en je leven transformeren. Mijn aanpak vertaalt wetenschap naar de praktijk!

Related Posts

Leave a Reply

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.